Αειφορία-Βιωσιμότητα, Αγγελική Αχλαδιώτη (7304)

Πολλές ονομασίες έχουν χρησιμοποιηθεί για να περιγράψουν το νέο είδος αρχιτεκτονικής που ξεκινά να ανθίζει στα μέσα της δεκαετίας του 1970. Ξεκίνησε ως ηλιακή αρχιτεκτονική, έγινε ενεργειακά ευαίσθητη αρχιτεκτονική, αργότερα πήρε τον τίτλο της κλιματικής αρχιτεκτονικής, της βιοκλιματικής αρχιτεκτονικής και πιο πρόσφατα ως αποτέλεσμα του ολοένα πιο δυνατού κινδύνου της συντέλειας του κόσμου, της δόθηκε ο τίτλος της αειφόρου ή βιώσιμης αρχιτεκτονικής. Θα μπορούσε ο οποιοσδήποτε να ισχυριστεί πως πρόκειται για πολλές διαφορετικές αρχιτεκτονικές, ωστόσο, είναι μία, προσαρμοσμένη στις προτιμήσεις, στις αυξανόμενες αλλαγές και στις επιταγές των καιρών. Ο όρος «βιωσιμότητα» απαρτίζεται από τρεις βασικές συνιστώσες, την κοινωνία, την οικονομία και το περιβάλλον. Για να επιτευχθεί, λοιπόν, η βιωσιμότητα θα πρέπει να εξασφαλιστούν και να συνυπάρξουν παράλληλα η κοινωνική συνοχή, η οικονομική ανταγωνιστικότητα και η οικολογική ισορροπία. Έτσι, οι έννοιες αυτές αποτελούν και τις βάσεις για την βιώσιμη αρχιτεκτονική. Σήμερα, η βιώσιμη αρχιτεκτονική είναι τόσο στενά συνυφασμένη με την οικολογία, τον οικολογικό σχεδιασμό. Πρωταρχικό της μέλημα είναι η ένταξη του κτιρίου στο φυσικό περιβάλλον, μία ένταξη που ξεφεύγει από τις ερμηνείες των περισσότερων σύγχρονων αρχιτεκτόνων. Έχουμε πολλά να μάθουμε από την αρχιτεκτονική πριν γίνει τέχνη των ειδικών, όταν οι αδίδακτοι τεχνίτες αντί να προσπαθούν να «κατακτήσουν» τη φύση, καλωσορίζουν τις ιδιοτροπίες του κλίματος και τις προκλήσεις της τοπογραφίας. Τότε δεν υπήρχε περίσσεια μέσων, ήταν ανάγκη να υπάρχει περίσσεια μυαλού και λογικής. Σήμερα, που μας περισσεύουν τα μέσα, που με το πάτημα ενός και μόνο κουμπιού έχουμε τη δυνατότητα να επιφέρουμε τεράστιες αλλαγές γύρω μας, παρατηρούμε συχνά μια σοβαρή έλλειψη σκέψης και κοινής λογικής. Σημαντικό κομμάτι, λοιπόν, της βιώσιμης αρχιτεκτονικής αποτελεί η ανάλυση των κλιματικών δεδομένων. Ο αρχιτέκτονας θα πρέπει να είναι σε θέση να κατανοήσει τις ιδιαιτερότητες του κλίματος του κάθε τόπου στον οποίο σχεδιάζει, αφού τα κλιματικά δεδομένα και οι μεταβολές τους παίζουν καταλυτική σημασία στο σχεδιασμό και τη ζωή ενός κτιρίου. Στη συνέχεια, είναι πολύ σημαντική η αναφορά στον προσανατολισμό και στα μικροκλιματικά δεδομένα. Θα αναφερθώ εδώ στον Αλέξανδρο Τομπάζη και στο βιβλίο του «Γράμμα σ’ ένα νέο αρχιτέκτονα», στο οποίο απευθυνόμενος στο νέο αρχιτέκτονα, τον παροτρύνει: «Να θυμάσαι, να διαισθάνεσαι και να εκτιμάς τις ιδιαιτερότητες και τις αξίες κάθε τόπου. Θα πρέπει να απορροφηθούν από το πετσί σου και να γίνουν αφετηρίες σχεδιασμού, είτε αφορούν στο φυσικό είτε στο ανθρωπογενές περιβάλλον.». Ο σχεδιασμός με βάση τον προσανατολισμό είναι το καλύτερο εργαλείο για να επιτευχθεί ο απαιτούμενος φυσικός φωτισμός και αερισμός, απαραίτητο συστατικό για τον βιοκλιματικό σχεδιασμό. Ο αρχιτέκτονας θα πρέπει να εξασφαλίσει και κατ’ επέκταση να αξιοποιήσει τα επιθυμητά ηλιακά κέρδη και με μια δημιουργική αρχιτεκτονική προσέγγιση να αντιμετωπίσει τα ανεπιθύμητα. Το επόμενο κεφάλαιο-λόγος  της βιώσιμης αρχιτεκτονικής πραγματεύεται την ύλη από την οποία κατασκευάζεται το δομημένο περιβάλλον. Τα σημαντικότερα θέματα που πρέπει να εξετάζει ο αρχιτέκτονας είναι η επιλογή οικολογικών υλικών, δηλαδή υλικών που δεν ρυπαίνουν το περιβάλλον και δεν είναι επιβλαβή για την υγεία του ανθρώπου, η δυνατότητα ανακύκλωσής τους καθώς και η διάρκεια ζωής τους σε σχέση με το κόστος συντήρησής τους. Ολοκληρώνοντας, επειδή αναπόφευκτα φέρνουμε στο μυαλό μας τον ενεργειακό σχεδιασμό, ελπίζω να έχει γίνει σαφές ότι βιοκλιματική αρχιτεκτονική ή οικολογικά ευαίσθητη αρχιτεκτονική ή όπως αλλιώς μπορεί να ονομασθεί αυτή η αρχιτεκτονική δεν σημαίνει ένα κτίριο γεμάτο ηλιακούς συλλέκτες και ανεμογεννήτριες. Σημαίνει βασικά ένα οικο-λογικό κτίριο. Μόνο αφού εξασφαλίσουμε αυτό το ζητούμενο έχει νόημα να εντάξουμε στο κτίριο συστήματα που κάνουν χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Συνοψίζοντας, η ιδέα της αειφορίας, είναι να εξασφαλιστεί ότι οι δράσεις μας και οι σημερινές αποφάσεις δεν θα εμποδίζουν τις δυνατότητες των μελλοντικών γενεών.