Βιωσιμότητα_ Τσαγκαλίδου Δήμητρα (7230)

_ΟΡΙΣΜΟΣ

Με τον όρο βιωσιμότητα αναφερόμαστε σε ένα μοντέλο ανάπτυξης το οποίο επιδιώκει "το καλύτερο οικονομικό αποτέλεσμα, τόσο για τον άνθρωπο όσο και για το φυσικό περιβάλλον, τόσο στο παρόν όσο και στο αόριστο μέλλον". Όσον αφορά στον κτιριακό τομέα αυτό αναφέρεται στην ελαχιστοποίηση της ενεργειακής κατανάλωσης και της δαπάνης πρώτων υλών για όλον τον κύκλο της ζωής ενός κτιρίου. Δηλαδή από την κατασκευή του (π.χ. τρόπος κατασκευής, δομικά υλικά κ.τ.λ.), τη λειτουργία του (π.χ. ενεργειακές δαπάνες κατά τη χρήση/ συντήρηση του κτιρίου), μέχρι την αποδόμηση του (π.χ. ανακύκλωση δομικών υλικών). Όλα αυτά, βέβαια, πάντα σε συνδυασμό με το βασικό προορισμό ενός κτιρίου, την ικανοποίηση λειτουργικά της χρήσης για την οποία προορίζεται και την δημιουργία ενός εσωκλίματος που θα παρέχει οπτική και θερμική άνεση στον χρήστη του. 

Βασικό χαρακτηριστικό της βιώσιμης αρχιτεκτονικής αποτελεί η προσαρμογή της δόμησης στις τοπικές κλιματολογικές συνθήκες και η χρήση της τεχνολογίας για την επίτευξη λύσεων συμβατών με την προστασία του περιβάλλοντος. Παρατηρούμε την αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, την ανακύκλωση, καθώς τον βιοκλιματικό/ ενεργειακό σχεδιασμό.

_ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΤΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΟΣ

Όλα όμως τα παραπάνω θέματα που τίθενται σήμερα στην αρχιτεκτονική συζήτηση δεν είναι καινούργια. Οι πρώτες κατασκευές του ανθρώπου εντάσσονταν στο περιβάλλον και ταυτόχρονα τον προστάτευαν από αυτό. Συναντάμε στην αρχαία Αίγυπτο θυρίδες εξαερισμού για τον καλύτερο αερισμό των κτιρίων και τοίχους για την προστασία από τις ανεμοθύελλες, κτίρια στην Περσία με ανεμοσυλλέκτες και φωταγωγούς στη μινωική αρχιτεκτονική. Επίσης, στα απομνημονεύματα του Σωκράτη αναφέρεται πώς πρέπει να είναι χτισμένο ένα κτίριο για να είναι ευχάριστη η διαμονή σε αυτό (με θέματα όπως το νότιο φως και την αλλαγή του ανάλογα με τις εποχές, την προστασία του κτιρίου από τους βορινούς ανέμους), και παρατηρούμε οικισμούς στην αρχαία Ελλάδα που είναι διατεταγμένοι έτσι ώστε οι κατοικίες να αξιοποιούν το νότιο ήλιο και να έχουν διαμπερή αερισμό. Και, φυσικά, τα πιο πρόσφατα και εξαιρετικά παραδείγματα της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής με την χρήση των ντόπιων υλικών δόμησης (πέτρες, χώμα, άχυρο, ξύλο - υλικά φυσικά και ανακυκλώσιμα), την τοποθέτηση των οικισμών και των κατοικιών με κριτήρια γεωμορφολογικά, καθώς και διαφοροποίηση των κατόψεων ανάλογα με τις συνθήκες της περιοχής (παρατηρούμε διαφορές στις κατόψεις π.χ. των μακεδονίτικων κατοικιών από των νησιώτικων).

_ΓΙΑΤΙ ΣΗΜΕΡΑ;

Η ύπαρξη της βιώσιμης αρχιτεκτονικής είναι σήμερα πιο επιτακτική από ποτέ. Ο άνθρωπος καταναλώνει πόρους γρηγορότερα από το ρυθμό που η ίδια η φύση μπορεί να τους αποκαταστήσει, δημιουργώντας έτσι τεράστια προβλήματα στην οικολογική ισορροπία, αλλά και την ύπαρξη των μελλοντικών γενεών. 

Ενδεικτικά να αναφερθεί ότι όσον αφορά στην κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα το 2006 ο μεγαλύτερος καταναλωτής ήταν ο οικιακός τομέας (177 TWh ετήσια κατανάλωση), και τα ποσοστά αυτής της κατανάλωσης αυξήθηκαν από το 1990 κατά 94%. Στην δεύτερη θέση (με μικρή διαφορά και ποσοστό αύξησης από το 1990 24%) βρίσκεται ο τριτογενής τομέας, και στην τρίτη ο βιομηχανικός. Επιπρόσθετα το μεγαλύτερο ποσοστό αυτής της ενέργειας που χρησιμοποιείται προέρχεται από συμβατικές πηγές ενέργειας, όπως το πετρέλαιο και ο άνθρακας.

Επίσης, όσον αφορά στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 41% της συνολικής παραγόμενης ενέργειας δαπανάται για την κάλυψη των αναγκών των κτιρίων σε θέρμανση και ψύξη.

Το βασικότερο θέμα όμως είναι η ίδια η νοοτροπία του ανθρώπου για την ανάπτυξη (που αναφέρεται κυρίως στην οικονομική ανάπτυξη), την κατανάλωση και, στην τελική, τη θέση μας στην λειτουργία της φύσης. Δυσκολευόμαστε να αντιληφθούμε τον εαυτό μας και την ύπαρξη μας ως ένα απλό και αναλώσιμο μέρος του ευρύτερου περιβάλλοντος και προσπαθούμε να κυριαρχήσουμε σε αυτό, να το ελέγξουμε και να καταναλώσουμε ότι μας διατίθεται. Δεν υπάρχει ιδιαίτερη μέριμνα για το περιβάλλον που μας "φιλοξενεί", αλλά ούτε καν (με γνώμονα τις προτεραιότητες μας) για τις συνθήκες ζωής της ίδιας της ανθρωπότητας, χωρίς εμάς. Η αλλαγή σε αυτόν τον τρόπο σκέψης είναι πιθανότατα ο σημαντικότερος παράγοντας για την επίτευξη μιας βιώσιμης αρχιτεκτονικής και κατ' επέκταση ανάπτυξης κοινωνικής, οικονομικής και περιβαλλοντικής.

_ΠΗΓΕΣ

·        www.wikipedia.org

·        www.cres.gr

·        www.blod.gr, ομιλία του Ησαϊα Δημήτρη "Σκέψεις για την Αρχιτεκτονική και το περιβάλλον"

·    "Ουτοπία – δυστοπία, συναισθηματική τοπογραφία, βιοκλιματικός σχεδιασμός", άρθρο του Μ. Σουβατζίδη στο περιοδικό "Αρχιτέκτονες" , Μάρτιος-Απρίλιος 2004

·  "Ενεργειακός σχεδιασμός και ενεργειακή απόδοση κτιρίων- Γενικές αρχές βιοκλιματικού σχεδιασμού", της Κλειώ Ν. Αξαρλή

·        "Το αίτημα της βιωσιμότητας και η αρχιτεκτονική ως πολιτιστικό παράδειγμα", του Ν. Χιωτίνη

·        "Αειφορία και ελληνική παραδοσιακή αρχιτεκτονική", της Μ. Παπαπέτρου